Tóm tắt
Mục tiêu: Mô tả đặc điểm lâm sàng của bệnh xơ cứng cột bên teo cơ (ALS) tại Trung tâm Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai.
Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 52 bệnh nhân ALS được chẩn đoán theo tiêu chuẩn Gold Coast tại Trung tâm Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai từ 1/2024 đến 9/2025. Dữ liệu được xử lý bằng SPSS 20.0; p < 0,05 có ý nghĩa thống kê.
Kết quả: Tuổi trung bình 57,65 ± 11,08 (32–79 tuổi), nam/nữ là 1,36:1.
Không có trường hợp có yếu tố gia đình mắc ALS. Lý do nhập viện thường gặp nhất là yếu tay (51,9%).
Tổn thương nơron vận động dưới chiếm ưu thế: liệt vận động 88,5%, teo cơ 84,6%, co giật bó cơ 61,5%, chuột rút 53,8%. Các dấu hiệu tổn thương nơron vận động trên (UMN): tăng phản xạ gân xương (55,8%), tăng trương lực cơ (48,1%), dấu hiệu tháp (36,5%), phản xạ cằm (19,2%). Không ghi nhận rối loạn cảm giác và cơ tròn. Thời gian từ khởi phát đến khi được chẩn đoán: 12,71 ± 18,41 tháng. Khởi phát ở tủy cổ (59,6%), hành não (25,0%), thắt lưng (15,4%). Bệnh nhân khởi phát hành não được chẩn đoán sớm nhất (6,15 ± 5,15 tháng), nhóm khởi phát thắt lưng muộn nhất (29,25 ± 31,74 tháng; p = 0,042). Kiểu tiến triển dọc chiếm ưu thế ở thể hành não (69,2%), trong khi tiến triển ngang phổ biến ở thể tủy (48,7%), sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0,047).
Kết luận: Bệnh nhân ALS trong nhóm nghiên cứu khởi phát chủ yếu tại tủy cổ và biểu hiện lâm sàng ưu thế tổn thương nơron vận động dưới. Lý do vào viện hay gặp nhất là yếu tay. Nhận biết sớm đặc điểm của bệnh, vùng khởi phát và kiểu tiến triển giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán, tiên lượng và cải thiện chiến lược quản lý bệnh.