Tóm tắt
Bệnh Parkinson là bệnh thoái hóa thần kinh mạn tính, trong đó sa sút trí tuệ là biến chứng thường gặp, làm gia tăng mức độ suy giảm chức năng và phụ thuộc của người bệnh. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng đáng kể cho người chăm sóc chính. Ở người bệnh Parkinson có sa sút trí tuệ, gánh nặng chăm sóc mang tính đa chiều và phức tạp do sự kết hợp giữa rối loạn vận động và suy giảm nhận thức – hành vi. Trong bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam, việc đánh giá gánh nặng và các yếu tố liên quan ở người chăm sóc chính có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng các chiến lược chăm sóc và hỗ trợ phù hợp
Mục tiêu: Nghiên cứu nhằm đánh giá gánh nặng của người chăm sóc chính và nhận xét một số yếu tố liên quan.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thực hiện tại Viện Thần kinh Bạch Mai từ tháng 6 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025 trên 100 người bệnh Parkinson được chẩn đoán theo tiêu chuẩn Ngân hàng Não Hội Parkinson Vương quốc Anh (UKPDSBB), trong đó sa sút trí tuệ được xác định theo tiêu chuẩn DSM-V, cùng với người chăm sóc chính.
Kết quả: Nghiên cứu cho thấy nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn ở cả người bệnh (52%) và người chăm sóc chính (57%). Phần lớn người bệnh có mức độ sa sút trí tuệ từ trung bình đến nặng (86%), 14% ở mức rất nặng, không ghi nhận trường hợp sa sút trí tuệ nhẹ. Gánh nặng chăm sóc đo bằng thang điểm Zarit (ZBI) cao hơn ở nữ so với nam (56,12±5,83 so với 53,19±5,61). Người lao động trí óc có gánh nặng chăm sóc thấp hơn lao động chân tay, tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Con cái chăm sóc cha/mẹ chịu gánh nặng cao hơn so với bạn đời chăm sóc lẫn nhau. Các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê đến gánh nặng chăm sóc bao gồm gánh nặng thể chất, tinh thần/cảm xúc, xã hội, tài chính, mức độ phụ thuộc của người bệnh và tự phê bình bản thân (p<0,05).
Kết luận: sa sút trí tuệ ở người bệnh Parkinson làm gia tăng đáng kể gánh nặng cho người chăm sóc chính, đòi hỏi sự quan tâm toàn diện từ lâm sàng, y tế cộng đồng và chính sách xã hội nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và chất lượng cuộc sống cho cả người bệnh và người chăm sóc.